Bu yazıda istatistiğin en temel kavramlarından olan bağımlı ve bağımsız değişken kavramlarını ele aldık. Bir verideki ölçümlerin türlerini belirleme analiz sürecini ve kullanılacak yöntemi etkilediğinden değişken kavramını iyi tanımak oldukça kritiktir. Bir önceki İstatistiksel değişkenler ve değişken örnekleri“, “Nicel ve nitel değişkenler” ve “Kesikli ve sürekli değişkenler” yazılarımızda bu konuya giriş yapmıştık. Okumadıysanız lütfen önce o yazılarımızı okuyunuz.

Daha önce ayrımını yaptığımız ve detaylı açıkladığımız nicel-nitel ve kesikli-sürekli değişken ayrımından farklı olarak bağımlı ve bağımsız değişken ayrımı kavramsal olarak ayrılır. Burada aralarında mantıksal olarak bir neden-sonuç ilişkisi bulunan değişkenler söz konusudur. Hazırsanız eğer çayınızı kahvenizi alın, bu ayrımı örneklerle inceleyelim.

Bağımlı ve bağımsız değişken ayrımı

• Bağımlı ve bağımsız değişken kavramları söz konusu olduğunda neden-sonuç bağlamında düşünülmelidir. Biri söz konusu olayın veya durumun nedeni iken diğeri o neden bağlı ortaya çıkan sonuçtur.

• Çalışmalarda bağımlı ve bağımsız değişken çok sayıda olabileceği gibi genellikle tek bir bağımlı değişken üzerinde çok sayıda bağımsız değişkenin etkisi araştırılır.

Bağımlı değişken nedir

• Bu değişkenin değeri araştırmacı tarafından kontrol edilemez, dolayısıyla sadece ölçümlenir. Yanıt, açıklanan veya etkilenen değişken olarak da adlandırılır.

Bağımsız değişken nedir?

• Bağımlı değişkeni üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak etkisi olduğu düşünülen, araştırmacı tarafından değeri veya düzeyi değiştirilebilen ve çoğu zaman kontrol edilebilen değişkendir.
• Faktör, açıklayıcı veya etkileyen değişken olarak da adlandırılır.

Bağımlı ve bağımsız değişken örnekleri

• Bir bireyin kolesterol değeri (BAĞIMLI) üzerinde, kilo (BAĞIMSIZ), yaş (BAĞIMSIZ), cinsiyet (BAĞIMSIZ) ve egzersiz seviyesinin (BAĞIMSIZ) araştırılması
• Bir youtube videosunun izlenme süresi (BAĞIMLI) üzerinde, videonun ses kalitesinin (BAĞIMSIZ), görüntü kalitesinin (BAĞIMSIZ), içerik kalitesinin (BAĞIMSIZ) ve uzunluğunun (BAĞIMSIZ) etkisinin araştırılması
• Bir öğrencinin başarı puanı üzerinde (BAĞIMLI), ders çalışma süresi (BAĞIMSIZ), barındığı yer (BAĞIMSIZ) ve ekonomik gelir seviyesinin (BAĞIMSIZ) etkisinin incelenmesi

Sonuç

Bu yazıda bağımlı ve bağımsız istatistiksel değişken kavramlarını ele aldık. Özetlersek bağımlı ve bağımsız değişken ayrımı aralarında neden-sonuç ilişkisi olan değişkenler söz konusu olduğunda ortaya çıkar. Çalışma odağında olan, neden değiştiği irdelenmek istenen bağımlı değişken iken, onun üzerinde etkisi olduğu düşünülen değişkenler ise bağımsız değişken olarak adlandırılır.

Sekizinci yazısını tamamladığımız “adım adım istatistik temelleri” adlı yazı dizisinde alan içinden ve dışından bireylerin sorunsuzca kavrayabileceği formatta birçok içerik hazırlamaktayız. Serinin önceki yazılarına blog adresimizden ulaşabilirsiniz.

Aklınıza takılan soruları, varsa yorumlarınızı bizimle yorum olarak veya iletişim sayfamızdan paylaşmayı ihmal etmeyin. Hepinize bol istatistikli ve analizli günleriz dileriz 🙂 Sonraki yazılarda görüşmek üzere.